AZ
RU
TARİXİ YADDAŞDAN MƏNƏVİ İRSƏ -PORTRET
Abbasov Abbas Cavad oğlunun Ömür və Şəxsiyyət Salnaməsi
Yenixeberorg.com: Bəzi ömürlər yalnız zamanın ölçüsü ilə izah edilə bilmir.
Elə insanlar vardır ki, onların həyatı bir fərdin bioqrafik çərçivəsini aşaraq bir ailənin tarixini, bir nəslin mənəvi yaddaşını, bir dövrün ictimai-sosial mənzərəsini və insanın həyat qarşısında tutduğu mövqeni özündə yaşadır.
Belə insanların dünyadan köçməsi yalnız bir insan itkisi deyil. Bu, eyni zamanda bir nəslin yaddaşında xüsusi yeri olan canlı bir tarix səhifəsinin bağlanmasıdır.
Lakin həmin səhifə əslində tam bağlanmır.
Çünki insanın fiziki ömrü sona çatsa da, onun əməlləri, yetişdirdiyi insanlar, ailəsinə ötürdüyü dəyərlər və cəmiyyət içində buraxdığı iz mənəvi zamanın içində yaşamaqda davam edir.
Abbasov Abbas Cavad oğlunun 78 illik ömür yolu da məhz belə mənəvi davamlılıq yaradan həyat salnamələrindən biridir.
Onun həyatı sadə görünən, lakin daxilində böyük tarixi və mənəvi məna daşıyan bir yol idi: ata-baba yurdunun itirilməsindən yeni torpaqda kök salmağa, zəhmətdən elmə, mühəndislikdən ictimai mövqeyə, ailə məsuliyyətindən milli yaddaşa, ağır sınaqlardan ləyaqətlə keçməyə qədər uzanan bir ömür yolu.
1. KÖKDƏN BAŞLAYAN ÖMÜR
Abbasov Abbas Cavad oğlu 1948-ci il yanvarın 15-də indiki Ermənistan Respublikasının Eçmiədzin rayonunun Üçkilsə kəndində, el-obanın hörmətli insanı Cavad kişinin və Züleyxa nənənin ailəsində dünyaya göz açmışdır.
Onun doğulduğu mühit sadəcə coğrafi məkan deyildi.
Bu məkan ailənin yaddaşı, ata-babaların izi, uşaqlığın ilk xatirələri və mənəvi mənsubiyyətin başlanğıcı idi.
Lakin Abbas kişinin uşaqlıq və gənclik illəri Azərbaycan xalqının mürəkkəb tarixi mərhələlərindən birinə təsadüf etmişdir.
20-ci əsrin ortalarında həyata keçirilmiş deportasiya siyasəti nəticəsində Cavad kişinin ailəsi də ata-baba yurdundan didərgin salınmış, öz doğma torpağını tərk etmək məcburiyyətində qalmışdır.
Beləliklə, bir ailənin həyatında coğrafiya dəyişmiş, lakin yaddaş dəyişməmişdir.
Doğma torpağın yerini yeni yaşayış məkanı tutmuş, lakin doğma yurd anlayışı ailənin mənəvi yaddaşından silinməmişdir.
Bir tərəfdə Üçkilsənin və bütövlükdə Qərbi Azərbaycanın tarixi-mədəni mühiti, digər tərəfdə isə Azərbaycanın Aran bölgəsində, Sabirabad rayonunun Həşimxanlı kəndində yeni həyatın başlanması... Bu, sadəcə bir köç deyildi.
Bu, bir ailənin taleyini yenidən qurmaq məcburiyyətində qalması idi.
Ata-baba yurdunun ağrısını yaddaşında daşımaq və eyni zamanda yeni torpaqda yenidən kök salmaq idi.
İnsanın mənsub olduğu torpaqdan ayrılması mümkündür, lakin torpağın insanın yaddaşından ayrılması həmişə mümkün olmur.
2. CAVAD KİŞİNİN ZƏHMƏT MƏKTƏBİ
Abbas kişinin şəxsiyyətinin formalaşmasında onun atası Cavad kişinin xüsusi rolu olmuşdur.
Cavad kişi həyatın çətinlikləri qarşısında sınmayan, halal zəhməti həyat prinsipinə çevirən insanlardan idi.
O, ailəsini dolandırmaq üçün həyətyanı sahəsində çiyələk və tərəvəz yetişdirir, öz əməyinin bəhrəsi ilə övladlarını böyüdürdü.
Lakin onun övladlarına verdiyi ən böyük miras yalnız maddi təminat deyildi.
Bu miras zəhmətə hörmət, halal ruzi anlayışı, ailəyə sədaqət, elmə münasibət, insan ləyaqəti və məsuliyyət hissi idi.
Cavad kişi və Züleyxa nənənin ailə ocağında formalaşan bu dəyərlər sonrakı nəsillərin həyatında öz davamını tapdı.
Yeddi övladın böyüdüyü bu ailədə zəhmət və təhsil bir-birinə zidd deyil, əksinə, bir-birini tamamlayan dəyərlər kimi qəbul edilirdi.
Abbas da həmin mənəvi məktəbin yetirməsi oldu.
Onun sonrakı həyat yoluna nəzər saldıqda görmək mümkündür ki, uşaqlıqdan aldığı tərbiyə onun xarakterinin əsas sütunlarına çevrilmişdir:
zəhmət,məsuliyyət,dəqiqlik,sözə sədaqət,ailəyə bağlılıq,elmə hörmət,insan ləyaqətinə ehtiram.
3. ELM, PEŞƏ VƏ MƏSULİYYƏT
Abbasov Abbas Cavad oğlu Azərbaycan Politexnik İnstitutunu bitirərək mühəndislik ixtisasına yiyələnmişdir.
Mühəndislik yalnız peşə deyil, həm də düşüncə sistemidir.
Mühəndis hadisələrin görünən tərəfi ilə kifayətlənmir; səbəbi axtarır, əlaqələri müəyyənləşdirir, problemi təhlil edir və nəticəyə aparan yolu müəyyənləşdirir.
Abbas kişinin xarakterində də bu xüsusiyyətlər aydın şəkildə müşahidə olunurdu.
O, məsuliyyətli, dəqiq və prinsipial insan kimi tanınmışdır.
Onun üçün iş sadəcə əmək fəaliyyəti deyildi.
İş insanın özünə və cəmiyyətə münasibətinin göstəricisi idi.
Əmək fəaliyyətinin son mərhələsini 11 nömrəli orta məktəbdə təsərrüfat üzrə direktor müavini kimi başa vurmuş, burada da işinə məsuliyyətlə yanaşaraq həmkarlarının və ətrafındakı insanların hörmətini qazanmışdır.
Onun peşə fəaliyyətində diqqəti cəlb edən əsas xüsusiyyətlərdən biri məsuliyyətdən yayınmamaq idi.
4. SÖZÜN ÇƏKİSİ VƏ SUSMAĞIN MƏNASI
Abbas kişinin şəxsiyyətinin ən xarakterik cəhətlərindən biri onun sözə münasibəti idi.
O, çox danışan insan deyildi. Lakin onun susqunluğu heç vaxt boşluq yaratmırdı.
Əksinə, bəzən susmağın özü onun ən aydın ifadə forması olurdu.
Baxışı, mimikası, davranışı və insanlara münasibəti çox zaman uzun söhbətlərdən daha çox məna daşıyırdı.
Onu yaxından tanıyan insanlar bilirdilər ki, Abbas kişinin bir baxışı bəzən bir neçə cümlənin ifadə edə bilmədiyi fikri çatdırır.
Bu xüsusiyyət onun xarakterində düşüncə ilə davranışın, daxili mövqe ilə zahiri ifadənin və sözlə əməlin vəhdətini göstərirdi.
Məhz bu məqamda Nəhcül-Bəlağənin 40-cı hikmətində İmam Əlinin (ə) buyurduğu məşhur kəlam xüsusi məna qazanır:
“Müdrik insanın dili onun qəlbinin arxasındadır, düşüncəsizin qəlbi isə dilinin arxasındadır.”
Nəhcül-Bəlağənin 40-cı hikmətində verilən bu kəlamın izahında müdrik insanın danışmazdan əvvəl düşünməsi, sözünü ağıl və mühakimə ilə ölçməsi vurğulanır. (Al-Islam.org)
Abbas kişinin xarakterinə nəzər saldıqda bu kəlamla onun həyat tərzi arasında diqqətəlayiq uyğunluq görünür.
O, sözün çoxluğuna deyil, çəkisinə əhəmiyyət verirdi.
Danışmaq üçün danışmazdı.
Lazım gələndə danışar, lazım gəlməyəndə susardı.
Onun susmağı da mövqe idi.
Baxışı da cavab idi.
Davranışı da bir dərs idi.
5. HAZIR CAVABDAN DAHA DƏYƏRLİ OLAN, DÜŞÜNMƏYİ ÖYRƏTMƏK
Abbas kişi öyrətməyi sevən insanlardan biri idi, lakin bunu ənənəvi formada etmirdi.
O, insana yalnız hazır cavab verməkdənsə, cavaba aparan düşüncə yolunu göstərməyə üstünlük verirdi.
Bu xüsusiyyət onun şəxsiyyətinin mühüm intellektual tərəflərindən biri idi.
Çünki hazır cavab müəyyən bir problemi həll edir.
Lakin düşünmək bacarığı insanı gələcək problemlərin həllinə hazırlayır.
Bu baxımdan Abbas kişinin insanlara münasibəti yalnız “öyrətmək” deyil, “düşünməyə istiqamət vermək” xarakteri daşıyırdı.
Belə insanlar başqalarının yerinə yol getmirlər.
Onlar sadəcə yolun görünməsi üçün işıq yandırırlar.
Abbas kişi də məhz belə insanlardan idi.
6. İCTİMAİ MÖVQE VƏ MİLLİ YADDAŞ
Abbas kişinin həyatında ictimai mövqe və milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıq da xüsusi yer tutmuşdur.
O, Əli Bayramlı şəhərində Yeni Azərbaycan Partiyasının ilk üzvlərindən biri olmuş və ölkənin ictimai-siyasi həyatında baş verən proseslərə daim diqqətlə yanaşmışdır.
Lakin onun ictimai baxışlarının mühüm istiqamətlərindən biri də, doğulduğu ata-baba yurdunun taleyi ilə bağlı olmuşdur.
2022-ci ildə yaradılmış Qərbi Azərbaycan İcmasının ilk üzvlərindən biri kimi Abbas kişi Qərbi Azərbaycandan deportasiya olunmuş insanların tarixi yaddaşının qorunmasına, ata-baba yurduna bağlılığın yaşadılmasına və bu yaddaşın gələcək nəsillərə ötürülməsinə öz mənəvi münasibətini nümayiş etdirmişdir.
Bu münasibəti yalnız ictimai fəaliyyət kimi qiymətləndirmək kifayət deyil.
Bu, onun ailə yaddaşından gələn tarixi mənsubiyyət hissinin ifadəsi idi.
Çünki insan üçün doğma yurd yalnız xəritədəki coğrafi koordinat deyil.
Doğma yurd insanın yaddaşında, ailə tarixində, nəsil xatirələrində və mənəvi kimliyində yaşayan məkandır.
Abbas kişinin ömrünün sonunadək bu yaddaşa bağlı qalması onun şəxsiyyətinin mühüm mənəvi cəhətlərindən biri idi.
7. XEYİRXAHLIQ VƏ AİLƏ MƏNƏVİYYATI
Abbas kişinin ailə mühitində xeyirxahlıq, paylaşmaq və savab iş görmək ənənələrinin də xüsusi yeri olmuşdur.
Ailədə Cavad kişinin, İmam Hüseyn və Əhli Beyt adına ehsan vermək ənənəsinin yaşadılması yalnız dini mərasim kimi deyil, həm də insanlara əl tutmaq, paylaşmaq, ehtiyacı olanlarla bölüşmək və xeyirxahlığı həyat prinsipinə çevirmək baxımından əhəmiyyət daşıyırdı.
Belə ənənələr ailənin mənəvi yaddaşını formalaşdırır.
Bir nəsil özündən sonrakına yalnız soyad və genetik miras ötürmür.
O, davranış nümunələri, ailə adətləri, xeyirxahlıq anlayışı, insanlara münasibət və mənəvi məsuliyyət də ötürür.
Bu mənada Abbas kişinin ailə həyatı da bir mənəvi davamlılıq xəttinin parçası olmuşdur.
8. AİLƏ ÖMRÜN ƏN BÖYÜK ƏSƏRİ
Abbas kişinin həyatının ən mühüm dayaqlarından biri ailəsi idi.
O, ziyalı və ömür-gün yoldaşı Sədiqə müəllimə ilə birlikdə iki övlad böyütmüşdür.
Bu ailədə valideynlik yalnız övladların böyüdülməsi kimi qəbul edilməmişdir.
Burada əsas məqsəd şəxsiyyət yetişdirmək olmuşdur.
Övladlara zəhmətə hörmət, məsuliyyət, dürüstlük, ailəyə sədaqət, elmə ehtiram və insan ləyaqəti aşılanmışdır.
Bu gün həmin dəyərlərin övladların həyatında davam etməsi Abbas kişi ilə Sədiqə müəllimənin valideynlik missiyasının ən mühüm nəticələrindən biridir.
Oğlu atasının mənəvi və həyat yolunun davamçısı olmuşdur.
Qızı isə anasının müqəddəs müəllimlik peşəsini davam etdirərək Şirvan şəhər 10 nömrəli tam orta məktəbdə müəllim kimi fəaliyyət göstərir.
Beləliklə, Cavad kişi və Züleyxa nənədən başlayan zəhmət, təhsil və ziyalılıq ənənəsi Abbasovlar ailəsində növbəti nəsildə də öz davamını tapmışdır.
Bu isə bir həqiqəti təsdiqləyir:
İnsanın dünyada qoyduğu ən böyük miras bəzən onun sahib olduğu sərvət deyil, özündən sonra yetişdirdiyi insanlardır.
9. SINAQLAR QARŞISINDA LƏYAQƏT
Abbas kişinin ömrünün son illəri onun xarakterinin və iradəsinin ən ağır sınaq mərhələsi olmuşdur.
Dörd, o cümlədən açıq ürək əməliyyatı olmaqla, bir sıra ağır cərrahi müdaxilələr keçirməsinə baxmayaraq, həyat qarşısında sınmamışdır.
Ağrını çox zaman öz daxilində daşıyaraq doğmalarını narahat etməməyə çalışmışdır.
Bu, onun xarakterindəki təmkinin və iradənin göstəricilərindən biri idi.
İnsan xarakterinin əsl ölçüsü rahat günlərdə deyil, həyatın ağır sınaqları qarşısında müəyyən olunur.
Abbas kişi də məhz belə sınaqlarda öz ləyaqətini qoruyan insanlardan idi.
İki dəfə keçirdiyi insultdan sonra vəziyyəti daha da ağırlaşmışdır.
Lakin həyatının son anlarında belə ailə bağlarının gücü özünü göstərmişdir.
Səfərdə olan oğlunun gəlişini gözləmişdir.
Oğlu gəldi.
Ata ilə oğul son dəfə görüşdülər.
Abbas kişi oğlunun əlini sıxaraq onunla halallaşdı.
Bəzən bir ömrün bütün sözləri uzun nitqlərə deyil, bir baxışa, bir əl sıxmağa və bir “halal olsun” qədər dərin olan halallaşmaya sığır.
Həmin an yalnız ata ilə oğulun görüşü deyildi.
Bu, bir ömrün digər bir ömrə mənəvi əmanət verməsi idi.
10. 28 AVQUST 2026 ÖMRÜN SONU, XATİRƏNİN BAŞLANĞICI
2026-cı il avqustun 28-də Abbasov Abbas Cavad oğlu 78 yaşında dünyasını dəyişərək əbədiyyətə qovuşdu.
Onun fiziki varlığı artıq ailəsinin və onu sevən insanların yanında deyil.
Lakin insanın dünyadan köçməsi onun bütünlüklə yox olması demək deyil.
İnsan özündən sonra qoyduğu iz qədər yaşayır.
Abbas kişinin izi isə bir çox istiqamətdə davam edir:
övladlarının həyatında,
ailəsinin mənəvi yaddaşında,
nəslinin tarixində,
onu tanıyan insanların xatirəsində,
doğma yurd haqqında daşıdığı yaddaşda,
zəhmətlə qurduğu həyatın nəticələrində.
Bu baxımdan Abbas kişinin ölümü bir həyatın bioloji sonudur, lakin onun mənəvi ömrünün sonu deyil.
Əksinə, onun xatirəsinin yeni mərhələsi məhz bu gündən başlayır.
11. DAĞLARDAN ARANA UZANAN BİR ÖMÜR
Abbas kişinin həyat yoluna bütöv şəkildə nəzər saldıqda qarşımızda yalnız bir insanın bioqrafiyası görünmür.
Burada bir nəslin tarixi görünür.
Üçkilsədən başlayan uşaqlıq xatirələri...
Deportasiyanın ağrısı...
Ata-baba yurdunun yaddaşı...
Sabirabadın Həşimxanlı kəndində yenidən qurulan həyat...
Cavad kişinin halal zəhməti...
Züleyxa nənənin ailə ocağı...
Elm və mühəndislik yolu...
Əmək və məsuliyyət...
İctimai mövqe...
Milli yaddaşa bağlılıq...
Ailə və övladlar...
Ağır xəstəliklər qarşısında iradə...
Və nəhayət, ata ilə oğulun son halallaşması...
Bütün bunlar bir-birindən ayrı hadisələr deyil.
Bunlar bir ömrün müxtəlif mərhələləridir.
Bu həyat yolu bizə göstərir ki, insanın əsl böyüklüyü onun nə qədər uzun yaşamasında deyil, yaşadığı ömrün nə qədər mənalı olmasındadır.
12. MƏNƏVİ İRS
Abbasov Abbas Cavad oğlunun həyatından geriyə qalan ən böyük miras onun maddi varlığı deyil.
Onun ən böyük mirası bir həyat fəlsəfəsidir:
Zəhmətlə yaşamaq.
Halal ruzi qazanmaq.
Ailəyə sahib çıxmaq.
Elm və təhsilə hörmət etmək.
Sözün çəkisini bilmək.
Lazım olanda danışmaq, lazım olmayanda susmaq.
İnsanın öz ləyaqətini heç bir şəraitdə itirməməsi.
Öz doğma yurdunu yaddaşında yaşatmaq.
Övladlarını yalnız böyütməmək, onları şəxsiyyət kimi yetişdirmək.
Və ən əsası insan olaraq qalmaq.
Bu mənada Abbas kişinin həyatını bir cümlə ilə xarakterizə etmək mümkündür:
O, ömrünü nümayiş etdirmədi ömrünü yaşadı.
Və yaşadığı ömrün mənası onu tanıyan insanların yaddaşında qaldı.
13. SON SÖZ TARİXDƏN YADDAŞA, YADDAŞDAN MƏNƏVİ İRSƏ
Torpaq insanın yaddaşında yaşayır.
İnsan isə öz əməlləri ilə əbədiləşir.
Abbas kişi ata-baba yurdunun itkisinin ağrısını daşıdı, lakin həyatını həmin ağrının içində itirmədi.
Yeni torpaqda kök saldı. Zəhmətlə yaşadı. Elm və peşə sahibi oldu. Ailə qurdu.
Övlad yetişdirdi.İctimai mövqeyini formalaşdırdı. Milli yaddaşını qorudu.
Ağır sınaqlardan keçdi. Və ömrünün sonuna qədər öz ləyaqətini qorudu.
Kişi kimi yaşadı. Ata kimi yaşadı. Həyat yoldaşı kimi yaşadı. Zəhmətkeş insan kimi yaşadı. Ziyalı kimi yaşadı. Öz kökünə bağlı insan kimi yaşadı.
Çox danışmadan çox şey anlatdı. Sözlərdən daha çox davranışı ilə yadda qaldı.
İndi isə onun ömrünün son səhifəsi deyil, xatirəsinin əbədi səhifəsi açılır.
Çünki bəzi insanlar dünyadan köçmürlər. Onlar sadəcə həyatın görünən səhnəsindən çəkilərək yaddaşın görünməz dünyasına keçirlər. Orada isə onların səsi övladlarının sözlərində, xarakteri övladlarının davranışlarında, dəyərləri nəslinin həyatında, xatirəsi ailəsinin yaddaşında, adı isə onu sevən insanların qəlbində yaşamağa davam edir.
Əziz Abbas kişi...
Sənin 78 illik ömrün tamamlandı.
Lakin sənin mənəvi yolun tamamlanmadı.
Çünki səndən sonra davam edən insanlar var.
Səndən sonra yaşadılan dəyərlər var.
Səndən sonra danışılacaq xatirələr var.
Cavad kişi və Züleyxa nənədən sənə, səndən isə gələcək nəsillərə ötürülən bir ailə yaddaşı var.
Bu yaddaş yaşadıqca sən də yaşayacaqsan.
ALLAH rəhmət eləsin.
Məkanın cənnət, ruhun şad olsun.
Ömrün tamamlandı, Abbas kişi.
Amma izin davam edir.
Tarixi yaddaşdan mənəvi irsə qədər...
Sənin adın artıq bir insanın adı deyil, bir ailənin yaddaşının parçasıdır.
Əbədiyyətə qədər... ALLAH rəhmət eləsin....
