Yenixeberorg.az: ABŞ-də keçirilən aralıq seçkilərin yekunları ölkənin siyasi səhnəsində gözlənilən, lakin miqyasına görə dramatik bir dəyişikliyə səhnə oldu. Demokratlar Partiyası həm Senatda, həm də Nümayəndələr Palatasında qətiyyətli qələbə qazanaraq qanunverici orqana tam nəzarəti ələ keçirdi. Seçkilərdən əvvəlki başa-baş mübarizə kimi görünən bu rəqabətin nəticəsi Amerika mediası tərəfindən "mavi dalğa" və Ağ Evin siyasətinə verilən sərt cavab kimi qiymətləndirilir.

Seçkinin indiki nəticələrinin müqayisəli təhlili göstərir ki, Vaşinqtonda siyasi tarazlıq kökündən dəyişib.

Senatda (Yuxarı Palata) Respublikaçılar 53–47 nisbətində rahat üstünlüyə malik idilər. Lakin seçki gecəsi baş verən gözlənilməz dönüşlər nəticəsində Demokratlar hətta ənənəvi olaraq respublikaçıların möhkəm bəndi sayılan ştatlarda qələbə əldə edib 54 mandat qazanaraq, Senatda çoxluğu ələ keçirdilər.

Nümayəndələr Palatasında əvvəlki dövrdə Respublikaçıların cüzi və kövrək üstünlüyü (~218–214) mövcud idi. Demokratlar bu seçkilərdə tələb olunan hədəfi aşaraq, aşağı palatada da açıq üstünlük qazandılar (238 mandat) və respublikaçıları tamamilə neytrallaşdırdılar.

Nəticə etibarilə, "Bölünmüş hökumət" modeli yenidən işə düşdü, lakin bu dəfə güc nisbəti tamamilə tərsinə çevrildi. İcra hakimiyyəti Respublikaçıların, qanunvericilik isə tamamilə Demokratların nəzarətinə keçdi.

Amerikalı seçicinin bu qərarına təsir edən həlledici amillər budur:

İqtisadiyyatdakı müəyyən makroiqtisadi göstəricilərə baxmayaraq, əhalinin gündəlik həyatında hiss olunan yaşayış xərclərinin artması və inflyasiyanın tam cilovlana bilməməsi mövcud hakimiyyətə qarşı etiraz səslərini gücləndirdi.

Məlumdur ki, ABŞ seçicisi adətən bir tərəfin həm Ağ Evi, həm də Konqresi təkbaşına idarə etməsindən ehtiyat edir. Bu seçki bir növ birtərəfli idarəçiliyə qarşı siyasi tarazlıq yaratmaq cəhdi oldu.

Konqresin hər iki palatasının Demokratların əlinə keçməsi gələcək dövr üçün mühüm siyasi nəticələr doğuracaq.

İlk növbədə Ağ Evlə qanunverici orqan arasında büdcə müzakirələri, vergi siyasəti və sosial proqramlar ətrafında dərin fikir ayrılıqları yaranacaq. Qanunvericilik prosesinin xeyli yavaşıyacağı və tərəflərin kompromis tapmaqda çətinlik çəkəcəyi qaçılmazdır.

Demokratlar komitə sədrliklərini əldə etməklə administrasiyanın fəaliyyətinə, federal təyinatlara və müxtəlif layihələrə qarşı sərt parlament təhqiqatları və nəzarət mexanizmlərini işə salacaqlar.

Hərçənd xarici siyasətdə əsas səlahiyyətlər prezidentə məxsusdur, lakin beynəlxalq sazişlərin ratifikasiyası, müdafiə büdcəsinin təsdiqi və xarici yardımlar məsələsində Demokratların nəzarətində olan Konqres həlledici əyləc rolunu oynayacaq.

Beləliklə, bu siyasi dönüş təkcə daxili idarəçiliyə deyil, həm də beynəlxalq proseslərin gedişatına, qlobal böhranların nizamlanmasına, eləcə digər proseslərə ciddi təsir edə bilər.

Gücünü qismən itirmiş və daxili siyasi mübarizəyə cəlb olunmuş mərkəzlə qarşıdurmada digər qlobal oyunçular daha müstəqil və sabit mövqe sərgiləyirlər. Heç bir aparıcı qlobal güc zəifləmiş idarəçiliklə hər hansı qlobal təsir dairələrini bərabərhüquqlu şəkildə bölüşməkdə maraqlı deyil.

Bu da Ukrayna böhranından çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır. Yəni əvvəllər qısa müddət ərzində sürətli razılaşmalar əldə etmək, ən azı buna cəhd etmək mümkün idisə, qanunverici orqandakı siyasi dəstək xəttinin dəyişməsi ilə bu, daha çətin olacaq. Qanunvericilərin dəstək mexanizmlərini gücləndirməsi fonunda tərəflərin mövqelərinin sərtləşəcəyi və nizamlanma prosesinin xeyli uzanacağı gözləniləndir. Yaxın Şərq və İran istiqamətində hərbi qeyri-müəyənliklər aradan qalxmasa da, strateji istiqamətlər daxili siyasi çəkişmələrin kölgəsində qalacaq.

Şübhəsiz, ABŞ seçkilərinin nəticələri Cənubi Qafqazdakı proseslərə, nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinə və sülh gündəliyinə də dolayısı ilə öz təsirini göstərəcək. Regionda sülh prosesinə qarşı çıxan xarici dairələr və müxtəlif siyasi qruplar qanunverici orqandakı təsir imkanlarından istifadə edərək prosesləri əsassız şərtlərlə bağlamağa çalışa bilərlər. Buna görə də regional tərəflər üçün əsas hədəf – maksimum tələblərdən keçərək mövcud tərəfdaşlıq münasibətlərini elə dönməz nöqtəyə çatdırmaqdır ki, kənar qüvvələr tərəfindən süni maneələr yaradıla bilməsin.

Regional iştirakçılar qlobal güclərin dəyişən maraqları fonunda öz milli təhlükəsizliklərini qorumaq üçün birtərəfli stereotiplərdən uzaq, şaxələndirilmiş və praqmatik xarici siyasət xəttinə üstünlük verməlidirlər. Xüsusilə qonşu dövlətlərlə iqtisadi və regional platformalarda münasibətlərin milli maraqlara uyğun tənzimlənməsi xarici təzyiqlərin neytrallaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

Yekunda qeyd edək ki, seçkilərdən sonra formalaşan yeni mənzərə göstərir ki, Vaşinqtonu daxili siyasi gərginliklər, daimi kompromis axtarışları və blokada dövrü gözləyir. Bu reallıq qlobal miqyasda yeni çağırışlar yaratmaqla yanaşı, regional güclərə də xarici təsirləri minimuma endirmək və öz milli maraqlarını qorumaq istiqamətində yeni manevr imkanları qazandırır.(Pressklub)