Papuaşvilinin "xarici ölkədə külək əkən, ölkəsində qasırğa biçər” deməsi sadəcə Fransadakı iğtişaşlara reaksiya deyil

Yenixeberorg.az: Fransadakı iğtişaşlar Tiflisə Parislə münasibətlərini dəyişdirmək üçün nadir bir fürsət verdi. Bu yaxınlara qədər Fransa siyasətçiləri təhlükəsizlik qüvvələrinin hərəkətlərinə görə Gürcüstan hakimiyyətini tənqid edir və etirazları dəstəkləyirdilər. İndi isə Gürcüstan Parlamentinin spikeri Şalva Papuaşvili fransızlardan ölkə daxilində baş verən hadisələrə Parisin xaricdə mühazirə oxumağa öyrəşdiyi insanların gözü ilə baxmalarını xahiş edir.

"Xarici ölkədə külək əkən, ölkəsində qasırğa biçər", - deyə Papuaşvili paylaşımına Fransanın Gürcüstandakı keçmiş səfiri Şeraz Qasrinin gürcü fəalları ilə çəkdirdiyi şəkli əlavə edərək yazıb. Tiflis bunu Avropa diplomatlarının daxili siyasi qarşıdurmada daha geniş iştirakının bir hissəsi kimi görür.

Vəziyyət Paris üçün əlverişsizdir. Fransadakı etirazlar polislə toqquşmalara çevrildikdə, dövlət nizam-intizamı müdafiə edir və qanuna müraciət edir. Oxşar epizodlar Tiflisdə baş verdikdə, Avropa paytaxtları etirazçıların hüquqlarını və hakimiyyətin hərəkətlərini önə çəkir. Vəziyyət əlbəttə ki, eyni deyil, amma Gürcüstan rəhbərliyinin ortaya qoyduğu sual var: niyə bir dövlətin öz qurumlarını qorumaq hüququ Avropa İttifaqı ilə münasibətlərindən asılı olaraq fərqli qiymətləndirilməlidir?

Tiflis ilə Brüssel arasındakı böhran məhz bu ziddiyyət ətrafında cərəyan edir. Aİ Gürcüstanın xarici maliyyələşdirmə ilə bağlı qanunvericiliyini, qeyri-hökumət sektoruna məhdudiyyətləri və müxalifətə təzyiqi demokratik geriləmənin əlamətləri kimi görür. "Gürcü Arzusu" cavab olaraq xaricdən maliyyələşdirilən təşkilatların və siyasi cəhətdən aktiv diplomatların özlərinin daxili siyasətə təsir alətlərinə çevrildiyini bildirir.

Fransanın mövqeyi bu fonda xüsusilə həssas görünür və eyni zamanda, Gürcüstanın xarici təsirə nəzarət mexanizmlərini tənqid edir, həmçinin xarici müdaxiləyə qarşı öz müdafiəsini gücləndirir. Paris fərqi düşmən təsirə qarşı mübarizəni vətəndaş cəmiyyətinə təzyiqdən ayırmaq zərurəti ilə izah edir. Bu arada, Tiflis artıq Avropa paytaxtlarının bu xəttin harada çəkiləcəyini müəyyən etmək üçün müstəsna hüququnu tanımır.

Ona görə də, Papuaşvilinin hücumuna Cənubi Qafqazın arxitekturasında daha böyük bir dəyişiklik kontekstində baxılmalıdır. Fransa getdikcə Ermənistana güvənir, Azərbaycan və Gürcüstan isə digər strateji əlaqələri - enerji, nəqliyyat və getdikcə daha çox geosiyasi əlaqələri gücləndirir.

Fransa-Ermənistan yaxınlaşması çoxdan İrəvana diplomatik dəstəkdən kənara çıxıb. 2026-cı ilin may ayında Emmanuel Makronun Ermənistana səfəri zamanı iki tərəf müdafiə sahəsində əməkdaşlığı da əhatə edən strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalayıb. İrəvan üçün Fransa Rusiyaya yönəlmiş əvvəlki təhlükəsizlik sisteminə alternativə çevrilir. Paris də öz növbəsində Cənubi Qafqazda etibarlı mövqe qazanır.

Lakin Paris-İrəvan əlaqələri nə qədər güclü olarsa, Bakının Fransanı qərəzsiz regional oyunçu kimi qəbul etməsi üçün bir o qədər az səbəb olur. İkinci Qarabağ müharibəsindən və xüsusən də 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra Azərbaycanla Fransa arasında münasibətlər görünməmiş bir böhran yaşadı. Bakının Ermənistana dəstəyi Qarabağ status-kvosunun dəyişməsindən sonra Parisin bölgədə təsirini qorumaq cəhdi kimi qəbul edilməyə başladı.

İndi Fransa üçün problem Tiflisdəki siyasətinə artan inamsızlıqla daha da ağırlaşır. Nəticədə, Paris Cənubi Qafqaz ölkələrindən birində mövqeyinin möhkəmlənməsinin digər iki ölkə ilə qarşılıqlı əlaqə üçün siyasi məkanın daralması ilə müşayiət olunduğu bir vəziyyətlə qarşılaşmaq riski daşıyır.

Azərbaycan və Gürcüstan regionun müasir tranzit sisteminin iqtisadi onurğasını təşkil edir. Onların tərəfdaşlığı sadəcə sözdə deyil. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu iki ölkədən keçir. Buna Avropanın Rusiyanı keçərək Orta Asiya və Çinlə nəqliyyat əlaqələrini inkişaf etdirmək istəyi fonunda əhəmiyyəti artan Orta Dəhliz də əlavə olunur.

2026-cı ilin may ayında Bakı və Tiflis qaz, elektrik enerjisi, neft nəqli infrastrukturu və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə bağlı yeni müqavilələr imzaladılar. Eyni zamanda, Xəzər bölgəsini Türkiyə və Avropa bazarları ilə birləşdirən üçtərəfli Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə formatı inkişaf edir.

İki regional əlaqə arasındakı əsas fərq burada özünü göstərir. Paris-İrəvan əsasən siyasi və hərbi-strateji bir konstruksiyadır. Bakı-Tiflis enerji, dəmir yolları, investisiya və tranzitə əsaslanan qurulmuş geoiqtisadi sistemdir. Üstəlik, Türkiyə bunun arxasında durur və strateji çəkisini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Avropa üçün bu, açıq-aşkar ziddiyyət yaradır. Brüssel Bakını tənqid edə və hazırkı Gürcüstan rəhbərliyi ilə toqquşmaya səbəb ola bilər, lakin Aİ-nin iki ölkədən keçən marşrutlara marağı qalmaqdadır. Cənubi Qafqazın Avropa ilə Asiya arasında enerji şaxələndirilməsi və tranziti üçün əhəmiyyəti nə qədər böyükdürsə, onun əhəmiyyəti bir o qədər böyükdür.

Regional dövlətlərlə yalnız siyasi şəraitin dilində ünsiyyət qurmaq daha çətindir. Azərbaycan çoxdan enerji və coğrafi mövqeyindən istifadə edərək xarici siyasət müstəqilliyini genişləndirməyi öyrənib. Gürcüstan indi tranzit əhəmiyyətini oxşar manevr azadlığına çevirməyə çalışır. Fərq ondadır ki, Bakı heç vaxt Aİ üzvlüyünə can atmayıb, Tiflis isə Avropa perspektivini qorumağa çalışır və eyni zamanda, Brüsselin daxili siyasi gündəmə təsir etmək imkanlarını məhdudlaşdırır.

Məhz buna görə də Azərbaycan təcrübəsi hazırkı Gürcüstan rəhbərliyi üçün xüsusi maraq doğurur. Bakı nümayiş etdirir ki, Avropa ilə sıx enerji və iqtisadi münasibətlər saxlamaq, strateji nəqliyyat layihələrində iştirak etmək və eyni zamanda, xarici tərəfdaşların daxili siyasi qaydaları diktə etmək hüququnu tanımaq mümkün deyil.

Burada Azərbaycan və Gürcüstanın maraqları obyektiv şəkildə üst-üstə düşür. Bakıya Türkiyəyə, Qara dənizə və Avropaya dəhliz kimi sabit Gürcüstan lazımdır. Tiflisə enerji təchizatçısı, investor və tranzit axınlarının mənbəyi kimi Azərbaycan lazımdır. Bu, onilliklər ərzində formalaşmış və mövcud siyasi vəziyyətdən daha möhkəm təmələ malik qarşılıqlı asılılıqdır.

Bu fonda Fransanın Ermənistana diqqəti mövcud regional infrastrukturu əvəz etmək iqtidarında deyil. Üstəlik, Paris İrəvanı öz siyasətinin dayaq nöqtəsinə nə qədər çox çevirirsə, Bakı Fransanı regional rəqabətin iştirakçısı kimi bir o qədər çox qəbul edir. Və Tiflis ilə mövcud münaqişə Fransanın manevr imkanlarını daha da daraldır.

Papuaşvilinin bəyanatının simvolizmi də elə bundan irəli gəlir. Azərbaycan bir neçə ildir ki, Parisi ikili standartlarda və müdaxilədə ittiham edir və indi də oxşar ittihamlar Fransanın ənənəvi olaraq Avropa siyasi məkanının bir hissəsi hesab etdiyi ölkənin paytaxtından gəlir.

Xarici müdaxilə məsələsi Paris üçün xüsusilə həssasdır. Fransa Azərbaycanla əlaqəli qurumları Yeni Kaledoniyadakı proseslərə təsir göstərməkdə günahlandırıb, Bakı isə onun fəaliyyətini dekolonizasiyaya dəstək kimi qələmə verib. İndi Tiflis Fransanın özünə qarşı oxşar arqumentdən istifadə edir: xarici təsir Paris üçün qəbuledilməzdirsə, niyə Avropa nümayəndələrinin Gürcüstandakı siyasi fəaliyyəti müdaxilə hesab edilmir?

Bu vəziyyətlər hüquqi cəhətdən eyni deyil, lakin siyasi qarşılıqlılıq aydındır. Paris öz siyasi məkanına hörmət tələb edir, Bakı və Tiflis isə eyni təmkin tələb edir. Buna görə də, Fransadakı iğtişaşlar sadəcə yığılmış gərginliyi üzə çıxarmaq üçün əlverişli bir bəhanəyə çevrilib.

Bu, Azərbaycan və ya Gürcüstanın Avropa ilə əlaqələrini kəsməkdə maraqlı olduqları anlamına gəlmir. Əksinə, onların Aİ ilə iqtisadi qarşılıqlı asılılığı enerji və nəqliyyat marşrutlarının inkişafı ilə birlikdə artacaq. Dəyişən başqa bir şeydir: region dövlətləri iqtisadi əməkdaşlığı siyasi himayədən ayırmağa çalışırlar.

Azərbaycan artıq belə bir model yaradıb. Gürcüstan Avropa perspektivindən imtina etmədən daha böyük muxtariyyət axtarır. Bu arada Ermənistan Fransa ilə strateji münasibətlərini gücləndirir, xarici siyasət və müdafiə əlaqələrini şaxələndirməyə çalışır. Nəticədə, Cənubi Qafqazda Parisin artıq xarici hakim kimi qəbul edilə bilmədiyi yeni bir konfiqurasiya yaranır: o, regional balansın iştirakçısına çevrilir.

Fransa strategiyasının əsas riski məhz buradadır. Paris eyni zamanda, Bakı və Tiflis ilə qarşılaşarkən Ermənistandakı mövqeyini gücləndirməklə istədiyinin əksinə - Cənubi Qafqazın əsas kommunikasiya yollarının əhəmiyyətli bir hissəsinin keçdiyi iki dövlət arasında daha da yaxınlaşmaya nail ola bilər.

Ona görə də, Papuaşvilinin "xarici ölkədə külək əkən, ölkəsində qasırğa biçər” deməsi sadəcə Fransadakı iğtişaşlara reaksiya deyil. Onlar daha dərin regional dəyişikliyi əks etdirir. Bakı artıq xarici oyunçuların müstəqil gündəmini nəzərə almaq məcburiyyətində qaldığı bir nöqtəyə çatıb. Tiflis öz manevr imkanlarını genişləndirməyə çalışır. Enerji, nəqliyyat və Türkiyə ilə əlaqələrlə gücləndirilən Azərbaycan-Gürcüstan strateji tandemi isə yeni güc balansının əsas elementlərindən birinə çevrilir.

Paris üçün indi sual Cənubi Qafqazdakı mövcudluğunu necə genişləndirmək deyil, seçdiyi siyasətin eyni zamanda, Ermənistandan kənarda Fransanın təsirini məhdudlaşdırmaqla yanaşı, Bakı-Tiflis oxunu gücləndirən bir amilə çevrilib-çevrilməməsidir.(AYNA)

Zaur Nurməmmədov