Redaktor seçimi
Bayram Yusifov milyonluq əmlaklara necə sahib olub? –
Etibar Pirverdiyevin milyonları:
Azərbaycanlıların qlobal gizli neft ticarəti şəbəkəsi : “Zulu Shipping” və İsmayıl Qasımov -
Kardiologiya İnstitutu niyə inkişaf etmir? –
Şahin Bağırov yeni mənimsəmə metodu kəşf edib?! -
Goranboyda idarəçilik böhranı: Rayon üfunətə qərq edilib
600 MİN DOLLAR, 6 LÜKS AVTOMOBİL VƏ BÖYÜK QALMAQAL! -
Elçin Yusubovun daha bir adamından şikayət var -
Günün xəbəri

Kreml sindromu:Rusiya Avropanın təslim olmasını tələb edir

Bu, artıq diplomatiya deyil - Qonşuların müstəqillikləri Moskvanı qıcıqlandırmadığı müddətcə müstəqil olmalarına icazə verilən siyasi tabeçilik sistemini bərpa etmək cəhdidir

Yenixeberorg.az: Tamaşaçıların cinayət seriallarında dəfələrlə eşitdiyi ümumi bir ifadə var: "Şərtləri diktə etmək iqtidarında deyilsiniz". Bu ifadə adətən başqalarının taleyini idarə etmək üçün kifayət qədər gücə, əlaqələrə və təsirə malik olduğuna inanan bir personaj tərəfindən deyilir. Görünür, Rusiyanın xarici siyasəti cinayət televiziyasının atmosferinə o qədər hopub ki, Kreml bu psixologiyanı beynəlxalq münasibətlərə köçürmək qərarına gəlib. Yeganə fərq ondadır ki, cinayət seriallarında bu cür söhbətlər bir neçə personaj arasında qarşıdurma ilə başa çatır, halbuki real siyasətdə müharibələrə, iqtisadi çöküşə və minlərlə insanın ölümünə səbəb ola bilər. Son xəbərlərə əsasən, Moskva hələ də müstəqil dövlətlərin öz gələcəklərini müəyyən etməməli, əksinə, əvvəlcə Rusiya rəhbərliyi ilə razılaşmalı olduğuna inanır.

Kremlin siyasi ambisiyaları ilə bağlı son müzakirə, Almaniyanın BILD qəzetində Rusiya nümayəndələrinin Əbu-Dabidəki qeyri-rəsmi danışıqlar dairələrində müzakirə etdiyi təkliflər haqqında dərc olunmuş xəbərlə başladı. Məlumata görə, Moskva sadəcə işğal olunmuş Ukrayna ərazilərini təmin etməkdən və Rusiya ordusunun nəzarətində olmayan ərazilər də daxil olmaqla bütün Donbassı əldə etməkdən daha çox şey istəyir. Kremlin tələbləri iddialara görə, Finlandiya, Baltikyanı ölkələr və Moldovaya da şamil edilir. Finlandiya NATO-dan, Estoniya, Latviya və Litva Alyansın hərbi bazalarından azad olmalı və Moldova müəyyən hallarda müstəqillik referendumları keçirmək imkanı veriləcək Qaqauziya və Dnestryanını əhatə edən bir federasiyaya çevrilməlidir. Ərazi güzəştləri və NATO-dan imtina etməklə yanaşı, Ukraynaya Odessa və Nikolayev limanlarının demilitarizasiyası təklif olunur. Bunun müqabilində Moskvanın Belarusdan nüvə silahlarını çıxarmağa, orada orta mənzilli raketlərin yerləşdirilməsindən imtina etməyə və Rusiya qoşunlarını Dnestryanıdan çıxarmağa hazır olduğu iddia edilir.

Vurğulamaq vacibdir: bunlar Kremlin təsdiqlənmiş yekun sənədi deyil, qeyri-rəsmi təkliflər barədə məlumatlardır. Lakin hətta Moskvaya aid edilən layihənin məntiqi də olduqca aşkardır: Rusiya digər ölkələrin öz suverenliklərini məhdudlaşdırmasını təklif edir və bunu yeni Avropa təhlükəsizlik arxitekturası kimi təqdim edir.

Rusiyanın Finlandiyanın hansı hərbi Alyansa qoşulmalı olduğunu müəyyən etmək hüququna iddiası xüsusilə diqqət çəkir. Helsinki Rusiyanın Ukraynaya tammiqyaslı hücumundan sonra müstəqil şəkildə NATO-ya qoşulmaq qərarına gəldi. Finlər öz təhlükəsizliklərini gücləndirmək üçün Moskvadan icazə istəmədilər və müttəfiqlərini seçmək üçün Rusiyanın razılığını almağa məcbur deyildilər. Üstəlik, Kremlin hərəkətləri Finlandiya təhlükəsizlik siyasətindəki dəyişikliyin əsas amillərindən biri idi. Nəticə özünəməxsus geosiyasi komediyadır: bir dövlət qonşusuna qarşı hərbi macəraya başlayır, bundan sonra qonşu ölkələr əlavə təhlükəsizlik zəmanətləri axtarmağa başlayır, Moskva isə hərəkətlərinin məhz onun qarşısını almaq istədiyi nəticələrə səbəb olmasından qəzəblənir. Siyasətdə buna strateji səhv hesablama deyilir. Bu, bilirsiniz nəyə bənzəyir? Əvvəlcə qonşunuzun pəncərəsini sındırırsınız, sonra isə onlardan siqnalizasiya sistemi quraşdırmağı dayandırmalarını tələb edirsiniz.

Estoniya, Latviya və Litvaya qarşı tələblərlə bağlı vəziyyət daha çox şey ifadə edir. Hər birinin öz tarixi, hökumətləri, əhalisi və beynəlxalq öhdəlikləri olan üç müstəqil dövlət, birtəhər Rusiya rəhbərliyinin fikirlərinə əsaslanaraq təhlükəsizlikləri ilə bağlı qərarlar qəbul etməyə məcbur olur. Bu, artıq diplomatiya deyil, qonşuların müstəqillikləri Moskvanı qıcıqlandırmadığı müddətcə müstəqil olmalarına icazə verilən siyasi tabeçilik sistemini bərpa etmək cəhdidir. Rusiyanın xarici siyasət fəlsəfəsinin fundamental problemi də elə burada ortaya çıxır: Kreml SSRİ-nin dağılmasını imperiya sisteminin sonu kimi deyil, düzəldilməli olan tarixi ədalətsizlik kimi qəbul etməyə davam edir. Lakin beynəlxalq sərhədlər bir ölkə rəhbərliyinin şıltaqlığına uyğun olaraq yenidən yazıla bilən layihələr deyil. Finlandiya və Baltikyanı ölkələrin Rusiya ilə eyni təhlükəsizlik hüququ var, lakin bu hüquq onların icazə istəməyə borclu olduqları anlamına gəlmir.

Nəşrin məlumatına görə, Dnestryanı və Qaqauziyaya ayrılmaq üçün əlavə imkanlar verə biləcək şərtlərlə Moldovanın federallaşdırılması ideyası da eyni dərəcədə axmaq istəkdir. Belə bir struktur ölkənin daxili siyasi mexanizmlərini xarici təzyiq alətinə çevirə bilər. Moskva onilliklərdir ki, qoşunlarını Dnestryanıdan çıxarmaq öhdəliyini yerinə yetirə bilməyib, lakin indi təkliflərin təsvirinə görə, onların geri çəkilməsini Moldovanın siyasi yenidən qurulması müqabilində qarşılıqlı güzəşt kimi təqdim etməyə hazırdır. Nəticə təəccüblü bir mühasibat uçotudur: əvvəlcə bir problem yaradılır və saxlanılır, sonra onun davamlılığı sövdələşmə predmetinə çevrilir və sonda həlli böyük bir jest kimi təqdim olunur. Bu, başqasının qapısını bağlı saxlayan və sonra açmaq üçün minnətdarlıq tələb edən birini xatırladır: və nə vaxtsa yenidən açılacağı vədinə görə. Bu arada, Moldovanın taleyinin vətəndaşlarının sərbəst razılığı olmadan niyə müzakirə edilməli olduğu sualı əsas olaraq qalır.

Lakin Kremlin xarici siyasət özünəinamının arxasında nə televiziya çıxışları, nə də Rusiyanın qlobal statusu ilə bağlı möhtəşəm açıqlamalar dayanır: həll edilə bilməyən bir problem getdikcə daha çox ortaya çıxır. Ölkə öz iqtisadi və enerji infrastrukturuna artan təzyiqlə üzləşir. “Reuters”in 9 noyabrda verdiyi məlumata görə, Ukraynanın səkkiz əsas neft emalı zavoduna hücumlarından sonra iki həftə ərzində ən azı altı Rusiya bölgəsində yanacaq satışına məhdudiyyətlər yenidən ortaya çıxıb. Kareliyada bəzi yanacaqdoldurma məntəqələri benzin alışını 30 litrə, dizel yanacağını isə 50 litrə məhdudlaşdırıb və yanacaq bidonlarında satışını qadağan edib. Oxşar məhdudiyyətlər bir neçə digər bölgədə də var.

Beynəlxalq Enerji Agentliyi sentyabr ayında apardığı təhlildə qeyd edib ki, Rusiya neft emalı istehsalı iyun ayında gündə təxminən 3,8 milyon barelə düşüb - bu, iyirmi ildən çox müddətdə ən aşağı səviyyədir - benzin və dizel istehsalı isə əvvəlki ilə nisbətən xeyli azalıb. Bu, artıq yalnız ayrıca bir neft şirkətinin bəlası deyil. Bu, onilliklərdir iqtisadi modelinin əhəmiyyətli bir hissəsini enerji resursları ətrafında quran bir ölkə üçün ciddi bir sınaqdır.

Və burada Rusiya təbliğatının qaçmağa üstünlük verdiyi bir sual ortaya çıxır: ölkənin daxili iqtisadi sabitliyini təmin edən infrastruktur getdikcə daha həssas hala gəlirsə, müharibə nə qədər davam edə bilər? Ukrayna uzun mənzilli dron hücumları üçün imkanlarını genişləndirib, Rusiya neft emalı isə eyni anda təmir işlərini həll etməyə, obyektləri qorumağa və daxili bazarı təchiz etməyə məcburdur. 13 noyabrda “Reuters” agentliyi Volqoqradda böyük bir “Lukoil” neft emalı zavodunun və digər obyektlərin yerləşdiyi sənaye zonasına zərbə endirildiyi xəbərini yayıb. Hakimiyyət orqanları insan itkisini təsdiqləyib, lakin neft emalı zavoduna dəyən ziyan dərc edildiyi zaman müstəqil şəkildə təsdiqlənməmişdi. Bu, əhəmiyyətli bir xəbərdarlıqdır, lakin ümumi tendensiyanı dəyişdirmir. Rusiya rəhbərliyi əvvəllər neft infrastrukturunu maliyyə və enerji sabitliyinin demək olar ki, toxunulmaz mənbəyi kimi görə bilsə də, indi özünü daimi risk vəziyyətində tapır. İroniya ondadır ki, bütün Avropanın hərbi təhlükəsizliyini müəyyən etmək hüququnu iddia edən bir ölkə getdikcə öz neft emalı zavodlarının və adi yanacaqdoldurma məntəqələrinin təhlükəsizliyinə diqqət yetirməyə məcbur olur.

Əlbəttə ki, Rusiya neft emalı zavodlarına edilən bir neçə zərbə dalğası səbəbindən yox olmayacaq və Rusiya iqtisadiyyatı əhəmiyyətli resurslara və xarici təzyiqə uyğunlaşmaq qabiliyyətinə malikdir. Lakin genişmiqyaslı müharibənin daxili xərclərə səbəb olmadığına inanmaq təhlükəli siyasi illüziyadır. Vəziyyət İran təcrübəsini xatırladır: onilliklər ərzində İran rəhbərliyi xarici barışmazlıq nümayiş etdirib, regional ambisiyalarını genişləndirib və beynəlxalq təzyiqə müqaviməti öz gücünün sübutu kimi təqdim edib. Lakin sanksiyalar, texnoloji təcrid, iqtisadi çətinliklər və daxili ziddiyyətlər manevr imkanlarını tədricən daraldıb. Rusiya və İran eyni dövlətlər deyil; onların iqtisadiyyatı, resursları və beynəlxalq mövqeyi əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Lakin onlar ortaq siyasi problemi bölüşürlər: rəhbərlik çox vaxt öz geosiyasi ambisiyalarını ölkənin uzunmüddətli dayanıqlığından üstün tutur. Xarici siyasətə tənqid düşmənçilik kimi qəbul edildikdə və hər hansı bir uğursuzluq yalnız rəqiblərin hiyləgərliklərinə aid edildikdə, dövlət sistemi tədricən öz səhvlərini ayıq şəkildə qiymətləndirmək qabiliyyətini itirir. Bu, mütləq dövlətin qaçılmaz süqutu demək deyil, lakin bu, onun imkanlarının və beynəlxalq təsirinin əhəmiyyətli dərəcədə zəifləməsi deməkdir.

Bəlkə də bu vəziyyətin ən bariz simvolu başqa bir diplomatik qalmaqal deyil, adi bir yanacaqdoldurma məntəqəsi olacaq. Təsəvvür edin ki, bir gün Rusiya Prezidenti nəhayət bir məlumat alır və bu məlumatda adi hərbi güc cədvəlləri və beynəlxalq hörmət hekayələri əvəzinə, yanacaq təchizatı ilə bağlı problemlər, neft emalı zavodlarının təmiri və bölgələrdə benzin satışına qoyulan məhdudiyyətlər ətraflı şəkildə təsvir olunur. Kremlin məhz bu zaman ilk dəfə təkcə Rusiyanın xaricində deyil, həm də onun daxilində baş verənlərlə ciddi maraqlanması mümkündür.

Çünki beynəlxalq status qonşulara qoyulan tələblərin sayı ilə ölçülmür və dövlət gücü liderlərinin digər ölkələrlə nə qədər ucadan danışması ilə müəyyən edilmir. Rusiya Finlandiyanın NATO-dan çıxmasını, Ukraynanın ərazi güzəştləri etməsini və Moldovanın dövlət quruluşunu dəyişdirməsini tələb etməyə davam edə bilər. Lakin bu cür ambisiyaların sadəcə siyasi fantaziyaya çevrilməsi üçün əsas vasitə - qonşularının etimadı və inandırıcı səs yoxdur.

Bu dinc birgəyaşayış modeli bir fasaddır. Kreml məhəllənin çoxdan dəyişdiyini, qonşuların öz müdafiəsini əldə etdiyini və ağanın özünün getdikcə hətta rəsmi avtomobilinin benzini ilə bağlı problemləri olduğunu nəzərə almadan, cinayətkarlıqla dolu bir məhəllənin ağası rolunu oynamağa davam edir. Moskva Avropaya şərtləri diktə etməyə çalışsa da, əsas sual daha sadə olaraq qalır: Rusiyada kim nəhayət rəhbərliyə bir ölkənin çoxsaylı ultimatumlar verməklə böyük olmadığını və gələcəyin qonşuları ilə sonsuz müharibə üzərində qurulmadığını izah etməyə cəsarət edəcək?(AYNA)

Aqil Qəhrəmanov

Facebook-da paylaş

Yeni xəbərlər

Reklam

Reklam