Redaktor seçimi
Bayram Yusifov milyonluq əmlaklara necə sahib olub? –
Etibar Pirverdiyevin milyonları:
Azərbaycanlıların qlobal gizli neft ticarəti şəbəkəsi : “Zulu Shipping” və İsmayıl Qasımov -
Kardiologiya İnstitutu niyə inkişaf etmir? –
Şahin Bağırov yeni mənimsəmə metodu kəşf edib?! -
Goranboyda idarəçilik böhranı: Rayon üfunətə qərq edilib
600 MİN DOLLAR, 6 LÜKS AVTOMOBİL VƏ BÖYÜK QALMAQAL! -
Elçin Yusubovun daha bir adamından şikayət var -
Günün xəbəri

Baş səhifədə gizli sifariş:Kremlin informasiya impotensiyasının salnamələri

"Tabu ləğv edildi: Təhlükəsizlik Şurasının qapalı iclasında Zelenskinin aradan götürülməsinə qərar verildi"

Yenixeberorg.az: Rusiya informasiya məkanında yeni bir siyasi fantastika janrı ortaya çıxmış kimi görünür: nədənsə ilk olaraq qapalı hökumət iclaslarının iştirakçılarına, Prezident Administrasiyasının üzvlərinə və hətta kəşfiyyat xidmətlərinin rəsmi nümayəndələrinə deyil, anonim mənbələrə, “Telegram” kanallarına və gündəlik hərbi-vətənpərvərlik adrenalini paylamaqda ixtisaslaşmış redaksiyalara gizli qərarlar açıqlanır. Bu dəfə ictimaiyyət daha bir sensasiya ilə qarşılaşdı: guya Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının 12 noyabrda keçirilən qapalı iclasında təhlükəsizlik rəsmiləri RusiyaPrezidenti Vladimir Putindən Ukrayna lideri Volodimir Zelenskinin və Ukraynanın ali hərbi-siyasi rəhbərliyinin fiziki sui-qəsdinə qoyulan qeyri-rəsmi qadağanı ləğv etməsini tələb ediblər. Üstəlik, hekayə elə dramatik şəkildə təqdim olunur ki, sanki Rusiya dövlət maşını artıq geri sayımı başladıb; qalan tək şey rahat bir bunker seçmək və hipersəs raketlər üçün cədvəl barədə razılığa gəlməkdir.

Amma bu hekayənin ən maraqlı tərəfi iddia edilən tələbin məzmunu deyil, məlumatın özünün mənşəyidir. Gəlin çox elementar bir jurnalist sualı verək: əgər bu, həqiqətən də dövlətin ən yüksək təhlükəsizlik orqanının iclası idisə, bütün bunlar necə məlum oldu? Otaqda kim var idi və qapalı söhbətin məzmununu kim ictimaiyyətə çatdırdı? Təhlükəsizlik rəsmilərinin tələblərini kim eşitdi, sözləri əzbərlədi, jurnalistlərə ötürdü və niyə bu qədər həssas məlumat məhz onu sensasiyalı bir hekayəyə çevirməyə tələsən redaksiyalara və “Telegram” kanallarına təqdim edildi? Dərc olunmuş “Bloknot”un məqaləsində müəyyən yüksək vəzifəli mənbələr və "Akademiya" və "Kalaşnikovun 50 çaları" adlı “Telegram” kanallarına keçidlər açıq şəkildə qeyd olunur. Lakin oxucuya məlumat verənlərin adları, sənədlər, səs yazıları və ya qapalı görüşün məzmununun müstəqil təsdiqi verilmir. Məlum olur ki, Rusiyada məxfilik təəccüblü bir prinsipə uyğun olaraq fəaliyyət göstərir: görüş ictimaiyyət üçün bağlıdır, lakin anonim məlumat verən üçün qapılar nədənsə açıqdır.

Xronologiyaya burada toxunmaq lazımdır. Əlçatan nəşr zəncirindəki ilk məqalə, 13 noyabr Moskva vaxtı ilə saat 9:59-da "Bloknot"dan götürülmüş kimi görünür. Həmin gün saat 11:50-də "Bloknot Russia 18+" “Telegram” kanalında oxşar bir xəbər peyda oldu. Həmin axşam "Ostaşko!" da daxil olmaqla digər kanallar bunu yenidən paylaşdı və 14 noyabrda "Moskovskiy Komsomolets" xəbəri belə başlıqla dərc etdi: "Tabu ləğv edildi: Təhlükəsizlik Şurasının qapalı iclasında Zelenskinin aradan götürülməsinə qərar verildi".

İncə, lakin əhəmiyyətli bir dəyişikliyə diqqət yetirin: əvvəlcə təhlükəsizlik rəsmilərinin tabu ləğvini tələb edə biləcəyi barədə söhbətlər gedir, sonra ehtimal olunan tələb haqqında yazılar var və sonra başlıqlar oxucuya qərarı praktik olaraq qəti hesab etməyi təklif etməyə başlayır. Ehtiyatlı "tələb edə bilərdi" ifadəsindən informasiya maşını tədricən onu inamlı "qəbul edilmiş qərara" çevirdi. Bu, artıq sadəcə məlumat ötürülməsi deyil, təkrar danışma prosesində bir fərziyyənin necə dövlət faktı görünüşünü qazandığının açıq bir nümayişidir.

Marqarita Simonyan və onun media sisteminə məxsus informasiya məkanı məsələsinə toxunmaq xüsusilə vacibdir. Bu hekayənin müəllifliyini avtomatik olaraq ona və ya “Russia Today”ə (RT) aid etmək mümkün deyil: aşkar edilmiş ilkin yazı zəncirində əvvəlcə RT, “RIA Novosti” və ya Simonyanın şəxsi kanalı deyil, “Bloknot” görünür. Lakin təqdimat metodunun özü Rusiya təbliğatının tanış modelinə mükəmməl uyğun gəlir: əvvəlcə emosional yüklü daxili məqalə təsdiqlənə bilən dəlil olmadan ortaya çıxır, sonra əlaqəli platformalar tərəfindən götürülür və təkrarlanan ifşadan sonra auditoriya onu faktiki olaraq təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etməyə başlayır. Və bu, təkcə orijinal nəşrin müəllifləri üçün deyil, həm də sonrakı bütün retranslyatorlar üçün suallar doğurur: onlardan kim məlumatı həqiqətən təsdiqləyib, kim sadəcə əlavə baxış ümidi ilə başqasının sensasiyasını yenidən dərc edib? Redaktorların gizli görüşün məzmunu haqqında məlumatı varsa, qoy bu məlumatın mənşəyini açıqlasınlar. Əgər yoxdursa, heç olmasa telepatiyanı araşdırma jurnalistikası kimi təsvir etməyi dayandırsınlar.

İndi isə ən gülməli hissə gəlir. 12 noyabr görüşünün Kreml tərəfindən rəsmi məlumatı həqiqətən də mövcuddur. Vladimir Putin Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərini bir araya gətirib, Rusiyanın Ukrayna ilə danışıqlar üzrə nümayəndə heyətinin üzvlərini dəvət edib və Vladimir Medinskidən Əbu-Dabidə keçirilən üçtərəfli danışıqların nəticələri barədə məlumat verməsini istəyib. Kremlin dərc etdiyi bəyanatda Ukrayna ilə bağlı danışıqların nəticələri müzakirə mövzusu kimi xüsusi olaraq göstərilib. Nə Zelenskinin vəzifədən uzaqlaşdırılması qərarı, nə də təhlükəsizlik xidmətlərinə müvafiq sanksiyanın verilməsi ictimaiyyətə açıqlanıb. Əlbəttə ki, belə bir qeydin olmaması belə bir məsələnin qapalı qapılar arxasında müzakirə edilə bilməyəcəyini sübut etmir. Lakin bu, anonim bir məlumatın hökumət qərarı kimi qəbul edilməsi üçün heç bir əsas yaratmır.

Hətta fərz edək ki, bu xəbər saxta deyil, təhlükəsizlik xidmətlərindən kimsə belə bir təklif irəli sürüb. O zaman daha maraqlı bir sual ortaya çıxır: niyə dərhal bütün ölkəyə media vasitəsilə elan edilir? Əgər qərar həqiqətən də ən yüksək dövlət sirri kateqoriyasına aiddirsə, niyə onun məzmunu ilkin elanlar, dramatik başlıqlar və anonim generalların sitatları ilə ictimai drama çevrilir? Bu böyük dövlət qərarları həqiqətən də informasiya sınaq şarları vasitəsilə qəbul edilir? Yoxsa indi Moskvanın təklif olunan qərarın əvvəlcə dərc olunduğu, sonra ictimaiyyətin onun nəticələrinə emosional olaraq hazırlandığı və yalnız bundan sonra hər hansı bir qərarın verilib-verilmədiyi müəyyən edildiyi xüsusi idarəetmə sistemi var? Ortaya çıxan Təhlükəsizlik Şurası deyil, informasiya gözləntilərinin yaradılması üçün bir növ şuradır.

Xüsusilə diqqətçəkən hal anonim mənbədən ağır hipersəs silahlardan istifadə edərək "bunkerlərin və kortejlərin hədəfə alınmış şəkildə dağıdılması" zərurəti haqqında dərc olunmuş sitatdır. Burada Rusiya təbliğatının dramatikliyi tamamilə ölçü hissini itirir. Hipersəs silahlar artıq istənilən siyasi və ya hərbi uğursuzluq üçün universal bir vasitəyə çevrilir. Əgər bir limanı qorumaq mümkün deyilsə, hipersəs silahlara ehtiyac var. Əgər dronlar dayandırıla bilmirsə, hipersəs silahlara ehtiyac var. Danışıqlar masasında istənilən nəticəyə nail olmaq mümkün deyilsə, yenidən hipersəs silahlardan istifadə olunur. Görünür, Rusiya hərbi-siyasi sistemində strateji planlaşdırma tədricən ən qorxulu sözləri demək uğrunda rəqabətlə əvəz olunur. Lakin raketlər kəşfiyyat, siyasi strategiya, effektiv müdafiə və ya dövlətin öz infrastrukturunu qorumaq qabiliyyətini əvəz edə bilməz. Və təkcə təhdidin həcmi hərbi üstünlüyün göstəricisi deyil.

Amma əsl komediya bu paylaşımların altındakı şərhləri açanda başlayır. "Ostaşko!” kanalında adi istifadəçilər Ukrayna rəhbərliyinin guya fiziki olaraq aradan qaldırılmasını açıq şəkildə alqışlayırlar. Bəziləri yazırlar ki, bu, 2022-ci ilin fevral ayında edilməli idi, digərləri bütün ali rəhbərliyin aradan götürülməsini tələb edir, digərləri isə artıq bir-birini guya qərara görə təbrik edirlər. Həmçinin siyasi liderlərlə məhdudlaşmayan insanlara qarşı qisas çağırışları da var. Eyni zamanda, hadisələri açıq şəkildə media saxtakarlığı adlandıran və sadə bir sual verən skeptiklər də var: əgər hər şey bu qədər açıq və zəruridirsə, Rusiya rəhbərliyi niyə guya yalnız indi bu barədə danışmaq qərarına gəlir? Bu şərhlər təkcə bəzi tamaşaçıların radikallaşmasını deyil, həm də illərlə möhtəşəm vədlər verməkdən dərin yorğunluğu ortaya qoyur. İnsanlardan bir daha yuxarıda haradasa nəhayət oyandıqlarına, özlərini toparladıqlarına, tələb etdiklərinə və aktyorluğa başlamağa hazırlaşdıqlarına inanmaları istənilir.

Və burada Rusiyanın siyasi sui-qəsdlər və sui-qəsd cəhdləri tarixini xatırlamamaq mümkün deyil. Boris Nemtsov 2015-ci ilin fevral ayında Kremlin yaxınlığında öldürülüb. Jurnalist Anna Politkovskaya 2006-cı ilin oktyabrında Moskvada güllələnib. Bu cinayətlər araşdırılıb, cinayətkarlar və bəzi təşkilatçılar məhkum edilib, lakin məsuliyyətin tam zənciri və mümkün təşkilatçılar məsələsi ictimai və siyasi müzakirə mövzusu olaraq qalıb. Bu sui-qəsdlərin həyata keçirilməsi ilə bağlı konkret qərarın Putin tərəfindən şəxsən və ya Təhlükəsizlik Şurasının iclasında verildiyini göstərən heç bir dəlilimiz yoxdur. Lakin məntiqi bir sual yaranır: əgər Rusiya mediası başqa bir dövlətin siyasi rəhbərliyini aradan qaldırmaq üçün hipotetik qərarları müzakirə etməyə bu qədər hazırdırsa, niyə öz siyasi sui-qəsdləri, araşdırmaları və dövlət qurumlarının məsuliyyətini müzakirə etmək məsələsində nadir hallarda oxşar əzmkarlıq nümayiş etdirirlər? Niyə onlar həmişə xarici auditoriya üçün rəqiblərin fiziki olaraq aradan qaldırılması üçün hazır ssenariyə sahibdirlər. Daxili tarix üçün isə ehtiyatlı formulların, buraxılmış məqamların və rahat unutmaların sonsuz arxivini təqdim edirlər?

Daha da diqqət çəkən məqam odur ki, müasir Rusiyada bu cür ideyalar artıq çoxdan pərdəarxası müzakirələrin müstəsna mövzusu olmaqdan çıxıb. Onlar televiziya şərhçiləri, ayrı-ayrı siyasətçilər, hərbi blogerlər və adi sosial media istifadəçiləri tərəfindən açıq şəkildə səsləndirilir. Rəqiblərin fiziki olaraq aradan götürülməsi ilə bağlı ictimai ritorika o qədər adi hala gəlib ki, bəziləri artıq burada qeyri-adi bir şey görmürlər. Ən yüksək dövlət orqanının guya gizli qərarına cavab olaraq insanlar dəlillərin harada olduğunu və ya bu cür ifadələrə görə kimin məsuliyyət daşıdığını soruşmadıqları, əksinə, kimin növbəti dəfə aradan qaldırılmalı olduğunu müzakirə etməyə başladıqları zaman siyasi zorakılığın normallaşdırılması prosesinin nə qədər irəli getdiyini təsəvvür etmək olar. Bu, artıq sadəcə informasiya kampaniyası deyil. Bu, illər ərzində formalaşmış təbliğat mühitinin auditoriyanı insan həyatını geosiyasi qıcıqlanma üçün sövdələşmə çipi kimi qəbul etməyə necə öyrətdiyinin göstəricisidir.

Rusiya dövlət maşını üçün ən utandırıcı məqam odur ki, bu cür informasiya tamaşaları çox real problemlərin fonunda ortaya çıxır. Ukrayna dronları Rusiyanın sənaye və liman obyektlərinə çatır, müdafiə yeni təhdidlərə uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalır və bölgələr infrastrukturu qorumaq üçün böyük vəsait ayırmaq məcburiyyətində qalır. "Bloknot" nəşri Leninqrad vilayətinin oxşar tədbirlər üçün ayırdığı 24 milyard rubldan bəhs edir. Və bu milyardlarla rublluq xərclərin ərazini niyə tam təmin etmədiyini ətraflı müzakirə etmək əvəzinə, ictimaiyyətə bəzi generalların Zelenskini öldürmək üçün icazə tələb etməsi ilə bağlı başqa bir hekayə təqdim olunur. Bu, diqqəti yayındırmaq üçün olduqca əlverişli bir yoldur: müdafiənin effektivliyini müzakirə etmək əvəzinə, hipersəs silahlardan danışılır; hərbi səhvləri təhlil etmək əvəzinə, gizli razılaşmalar haqqında hekayələr var; məsuliyyət əvəzinə, guya hələ fiziki olaraq aradan qaldırılmamış məsul şəxslərin axtarışı aparılır.

Rusiya getdikcə inandırıcı siyasi nəticələrin olmamasını sonsuz təhdidlərlə kompensasiya etməyə çalışan bir dövlətə bənzəyir. Güc nümayişi lazım olduqda, televiziya xoru da qoşulur. Başqa bir problemin izah edilməsi lazım gəldikdə, anonim generallar, gizli qadağalar və bəy razılaşmaları ortaya çıxır. Tamaşaçılar şübhə etməyə başlayanda onlara real həll yollarının hələ gəlməyəcəyi vəd edilir. Və beləcə davam edir. Ən maraqlısı odur ki, hətta Rusiya informasiya mühitində belə şübhələr artıq eşidilir: insanlar niyə bu qədər vacib qərarların guya yalnız növbəti hücumdan sonra verildiyini, niyə onların “Telegram” vasitəsilə açıqlandığını və niyə möhtəşəm vədlərin aydın nəticələr vermədiyini başa düşmürlər.

Ən böyük siyasi ironiya da elə buradadır. İllərdir dünyaya müstəsna gücündən danışan bir dövlət indi bunu gizli görüşlər barədə anonim məlumat bazası vasitəsilə nümayiş etdirməyə məcburdur. Strateji üstünlüyü iddia edən bir dövlət öz media platformalarının qapalı görüşləri ictimai dramlara çevirməsinə imkan verir. Başqalarından təhlükəsizlik maraqlarına hörmət tələb edən bir dövlət xarici siyasi liderlərin fiziki olaraq aradan qaldırılması mövzusunun media sövdələşməsi və ictimai təşviqat mövzusuna çevrilməsinə imkan verir.

Əgər bu hekayə həqiqətən doğrudursa, bu, Rusiya rəhbərliyinin siyasi mədəniyyətinin ciddi şəkildə aşağı düşməsindən xəbər verir. Lakin əgər bu, daha bir uydurmadırsa, eyni dərəcədə narahatedici bir sual ortaya çıxır: dövlət qurumları ictimaiyyətə şayiələrin harada bitdiyini və real qərarların harada başladığını izah etməyi lazımsız hesab etdiyi halda, təbliğat qurumları niyə bu cür fantaziyalar yaratmağa və yaymağa bu qədər can atır? Hər iki halda da nəticə eynidir: rəsmi məlumatlara inam daha da zəifləyir.

Rusiya siyasi sistemi bu gün iki qapı arasında ilişib qalmış kimi görünür. Birinin arxasında əvvəlki vədlərin və metodların gözlənilən nəticələri vermədiyini etiraf etmək ehtiyacı durur. Digərinin arxasında isə bu reallığı etiraf etməyin uzun müddətdir davam edən təbliğatın bütün strukturunu sarsıdacağı qorxusu durur. Ona görə də, ictimaiyyətə yenidən gizli görüşlər, qorxulu adlar, hipersəs təhdidlər və sürətli qisas vədləri satılır. Lakin bu cür nəşrlərin çoxluğu Rusiya limanlarını daha təhlükəsiz, iqtisadiyyatı daha dayanıqlı və ya siyasi gələcəyi daha əmin etmir.

Situasiya mərkəzlərinin qapılarını istədiyiniz qədər bağlaya bilərsiniz, amma informasiya isteriyasının qapılarını sonsuza qədər açıq saxlaya bilməzsiniz. Əgər Rusiya dövlət maşınının ən böyük nailiyyəti anonim mənbələrin jurnalistlərə guya bağlı qapılar arxasında qərar verildiyini söyləmək qabiliyyətidirsə, bu, artıq güc nümayişi deyil. Bu, çox bahalı, çox yüksək profilli və olduqca kinayəli bir istehsaldır və bunun arxasında strateji ümidsizliyin əzabını gizlətmək getdikcə çətinləşir.(AYNA)

Aqil Qəhrəmanov

Facebook-da paylaş

Yeni xəbərlər

Reklam

Reklam